نامه ای در پاسخ به یادداشت شهرنوش پارسی پور

دیر آشنای نادیده ی دورادور

سرکار خانم شهرنوش پارسی پور

با سلام

مجموع ِ احترام ها ی شایسته ی مقام تان را نثارتان می کنم و همین طور سعی در زیاده گویی نه !

خوشحالم که بالاخره وقتی فراموش کرده بودم روزی کتابی به درخواست خانم ماندانا زندیان ِ عزیز به همراه کتاب های ِ تعداد دیگری از دوستانم برای تان ارسال کردم و این در حالی بود که در وانفسای اخیر در رادیو زمانه به دنبال چیزهای دیگری از جنس دیگری می گشتم و به تصادف یادداشت شما را در بخش اختصاصی تان که من از سر کنج کاوی به آن سرکی کشیده بودم یافتم . لازم است در همین نقطه تشکر و سپاس گزاری را از لطف بی دریغ تان به بنده ی حقیر و کتاب ارسالی بابت یادداشت گران قدرتان اعلام دارم . لاجرم از خواندن یادداشت آن بانوی بزرگوار نکاتی در ذهن من جرقه زدند که گوشزد آن نکات جز در مقام وظیفه ی حرفه ای در مقام دیگری نمی گنجید و به همین خاطر از انجام ندادن وظیفه معذورم کرد .

از آن جایی که اینجانب در طول تمام سالیان اخیر به غیر از شعر به کارهای دیگری مانند روزنامه نگاری و نقد ادبی به شکل گسترده مشغول بوده ام و هیچ گاه در این میان به دفاع از آثار خویش نپرداخته ام ، ذکر این نکات را به عنوان خودخواهی یا تعریف از خود و یا حمایت از حقوق از دست رفته ی خود مپندارید که همگان که کَمَک شناختی دارند می دانند که در زمینه نقد ادبی تعارف حقیر با هیچ احدی و اثری و حتا آثار خودم هم مبنی بر چشم پوشی بر کم و کاست و نادیده انگاری نقاط قوت یا غرض ورزی و هزار بیماری دیگر از سر خود بزرگ بینی یا برتر بینی و مرض های پدرسالارانه و مادر سالارانه نخواهد بود و لاجرم:

در یادداشت تان به ذکر نکات زیر درباره ی پاره ای از اشعار “علامت بوسه می بارد”اشاره کرده اید :

می کوشد حرف نوینی بزند ، حالتی که گوییا معطوف به مقصود است .اما پیام شعر به من منتقل نمی شود !

شما چه بازی ای میان کلمات و تصاویر و احساسات سراغ دارید که حتا در تصادف ِ کنار هم قرار گیری شان آنچه به دست آمده است و قابل مشاهده شده خود به خود معطوف به مقصود نشده باشد؟

اول، تعریف تان از معطوف به مقصود چیست ؟

دوم، آیا با توجه به جمله ی بعدتان که بعد از این جمله در باره ی پیام شعر آمده است مقصود از شعر یا قطعه ی ادبی یا اثر ادبی را همانا پیام اثر می دانید؟

باور کنید این ها تمام سوالاتی ست که برای روشن شدن نظرتان درباره ی آن شعرها در ذهن من دارد شکل می گیرد . حتا سوالی این گونه که اگر مقصود شعر همان پیام شعر است که گفته اید یعنی مقصود اثر از قبل توسط مولف تعیین شده است و نیت مولف است که قطعه ی ادبی یا اثر را می سازد و رسالت این ساختگی ، سفارشی به نظر می آید. مثل این که بگوییم امروز می خواهم شعری بگویم که پیام آن مبارزه باشد یا پیام آزادی و این را از قبل تعیین کنیم که اثر ادبی را دچار تکرار فرم ها و محتواها و عقیم و سترون نمودن ادبیات کرده ایم.بلایی که سر شعر ساده نویس و غیر تجربی در هر جای جهان که شما بیش تر از من حتمن خوانده اید و دیده اید آورده است . محتوا و پیام اثر ادبی هیچ کدام از قبل تعیین نشده اند به نظر من و در جریان سیال و اتوماتیک ذهن و زبان است که بنا بر موقعیت روانی سراینده ، این ها همه در پایان اثر شکل و فرم خود را می یابند .

برای نسل شما و شاید نگرش خاص شما به شعر ، مساله چیز دیگری ست و برای شعر امروز ایران مساله چیز دیگری ! یکی از همین مسایل رسیدن به بیان متفاوت و یا شاید شک برانگیز و غافلگیر کننده است و همان یکه خورنده که شما فرموده اید . شعر امروز ایران وزن و قافیه ندارد همان طور که فرموده اید  اما تفاوت بسیاری هم دارد در شقه ی اصیل خودش با نثر ادبی . به نظر شما شعر های متفاوت مولانا گاه گاه یکه خورنده نبودند و بیانی یکه خورنده و متمایز نداشتند .

خانم پارسی پور!

قشر بزرگی از شاعران این مرز و بوم چه در داخل و چه در خارج متاسفانه سهل انگارند و فکر می کنند ساده نوشتن و پلکانی نوشتن مساوی شعر نوشتن است حالا به صرف این که چند تا تصویر شاعرانه ساده (بخوان رمانتیک)هم در چنته داشته باشند اگر داشته باشند حالا شاید پیامی هم . اما من هم به شخصه طبقه وسیعی از شاعران جوان ایران را می شناسم که دیگر آن گونه سال هاست که نمی سرایند و به اصطلاح عامیانه آن حرف ها دیگر تو کت شان نمی رود و هر چیز سهل انگارانه ای .

به هر حال شعر با پیام و یا بدون پیام (به معنای کلاسیک پیام) شعر است . پیام در شعر کلاسیک به شکل مفاهیم کلی بروز می نماید و در شعر امروز ما جزء نگرانه و جزء نگارانه . اتفاقاً همان شعری که انتخاب کرده اید پایان بندی ای دارد که ای کاش بیش تر بر آن تمر کز می کردید .

به هم می رسیم که بگوییم    من !

احتمالاً شما دنبال پیام واضح تری از این می گشتید حتا اگر تمام آنچه پیش از این جمله آمده خزعبالات بی معنی باشد  و یا شاید چون این سطر در صفحه ی بعدی بوده دقت نکرده اید و سرسری گذشته اید .

اتفاقاً اگر کم تر سرسری می نگریستید و سلیقه ی هنری تان با این نوع کمی انعطاف نشان می داد و سیمان دگماتیسم کمی منعطف تر بود به راحتی در می یافتید که ضعف این نوع شعر ها که آن موقع می سرودیم نه در غافلگیری مخاطب که اتفاقاً نقطه ی قوت شان است و نه در نداشتن پیام بل که میان موازنه ی قدرت فرم و محتواست . ضعف این شعر ها از جایی که شما وارد شده اید و باز هم از دید من می توانست توجه بیش از حد به فرم و بیان متفاوت و انگیزه ی نو گرایی افراطی باشد نه در نداشتن پیام ! ای کاش کمی با دقت تر عمل کرده بودید ومن مجبور نبودم که بگویم که شما منتقد خوبی نیستید .

گفته اید:

سراینده دارد چیزی می گوید که پیش از او گفته نشده ، اما حالت یکه خورنده ای در شعر وجود دارد که ناشی از تیک هایی ست که به قصد غافلگیر کردن خواننده شکل گرفته اند .

در منطق بحثی هست که باید ظرف و مظروف به هم بیایند . اگر سراینده چیزی می گوید که تا به حال گفته نشده یعنی مظروفی دارد که تا به حال وجود نداشته است حالا به وجود آمده و ظرف خود را می طلبد . شما چطور با ظرف های دیگر می سنجیدش که مال ِ مظروف های قبلی بوده اند و حالت یکه خورنده اش را به تصویر می کشید . من می توانم آب را در گونی بریزم و همین تحلیل را ارایه دهم که دارد چکه می کند و یکه بخورم . شما یکه نخوردهاید ، اشتباه کرده اید و اشتباه شما در نوع دید است نه در یکه خورندگی . به قول یک دوستی وقتی کوکا کولا تولید شد تازه ما متوجه شدیم که کوکا کولا را نمی شود توی گلاب پاش خورد . مظروف جدید ظرف خودش را می طلبد و تجربه این ظرف ها را می سنجد که کدام برای کدام بهتر است . به همین خاطر شما می بایست این راه  را پیش می گرفتید که به شناخت ظرف جدید برسید و معایب اش را بگویید و محاسن اش را نه این که مظروف جدید را در ظرف قدیم تان بریزید و بعد یکه بخورید و ارشمیدس وار دریابید که یکه خورنده است.

شما گفته اید :

یکی از اشکالات این قطعات این است که حفظ کردن آن مشکل است و به همین دلیل پیدا کردن یک روش بیانی تحلیلی نیز عملا ً غیر ممکن است .

منظورتان را از حفظ کردن قطعه نفهمیدم . منظورتان از بر کردن بود توسط خواننده یا حفظ تداوم توسط شاعر ؟

اگر منظورتان اولی یعنی از بر کردن خواننده است که کلاه ِ خودتان قاضی ! چه ربطی به پیدا کردن ِ روش بیانی ِ تحلیلی دارد ؟

حالا قطعه را نمی شود از بر کرد ، کتاب که هست ، می شود جلوی چشم گذاشت . می گذاشتید و روش بیان تحلیلی تان را ارائه می دادید!

اگر منظورتان حفظ تداوم است یعنی همان انسجام ِ اثر که آن هم اتفاقاً نبودش به تر می تواند یک روش تحلیلی را پایه ریزی کند و اگر باشد هم باز بسته به شکل اش می شود روش تحلیلی ساخت . بله ، با روش های کذایی کلیشه و سنت و سرسری انگاری و دم دستی نگاه کردن نمی شود برای این نوع آثار روش تحلیلی ساخت .

متاسفانه سهل انگاری و غیرحرفه ای گری تان در این یادداشت مرا به پرده دری های بی شمار راه نمایی کرد و احتمالا ً منجر به برخی گستاخی ها هم از سوی این جوان شده است که… خوش بود گر محک تجربه اید به میان!

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here